cos

Wydział I – Dyrygentury, Kompozycji i Teorii Muzyki


Historia, formy działalności, struktura

W powołanej w 1947 roku Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Sopocie, kształcenie w zakresie teorii muzyki odbywało się w ramach ówczesnego Wydziału Pedagogicznego. Wydział Dyrygentury, Kompozycji i Teorii Muzyki powołano rok później i w tym zakresie specjalności działał do 1958 roku, kiedy sopocką PWSM opuścił wiodący pedagog dyrygentury Kazimierz Wiłkomirski. Zakres specjalności wydziału do czasów obecnych wyznaczyły więc Kompozycja i Teoria Muzyki. Czasowo w ramach struktury Wydziału Kompozycji i Teorii Muzyki działały: Studium Pedagogiczne i Studium Języków Obcych. W roku akademickim 2007-2008 powróciła Dyrygentura symfoniczno-operowa, jako kierunek studiów.

Nadrzędny dla PWSM-ów nurt działalności artystyczno-dydaktycznej w końcu lat 50. zyskał nową jakość – działalność naukową. Usankcjonowanie nurtu naukowego jako równoprawnego z artystycznym doprowadziło do powołania Katedry Teorii Muzyki i Kompozycji, która pod kierunkiem wybitnego kompozytora i teoretyka prof. Piotra Rytla rozpoczęła działalność 12 grudnia 1957 roku. Kierunki prac badawczych i szereg stosowanych aktualnie form działania wypracowane zostały w okresie prowadzenia zespołu przez prof. Konrada Pałubickiego. Pod jego kierunkiem wykrystalizował się stopniowo podział wewnętrzny na sekcje, będące wyrazem kształtowania się specjalizacji naukowo-dydaktycznej pracowników: Sekcja Harmonii, Sekcja Form Muzycznych i Kontrapunktu, Sekcja Literatury Muzycznej i Przedmiotów Muzykologicznych Sekcja Kształcenia Słuchu, Sekcja Nagrań i Akustyki Muzycznej, Sekcja Muzykoterapii.

Głównym nurtem badawczym stała się problematyka teorii muzyki, nakierowana na przejawy technik kompozytorskich, a szczególnie współczesnej polskiej twórczości kompozytorskiej; ten imperatyw, wymusił dostosowanie warsztatu badawczego do przedmiotu badań. Dynamika prac i indywidualizm postaw badawczych, potencjał intelektualny zespołów, rosnący dorobek  szybko przyniosły miano „gdańskiej szkoły teoretycznej”. Jej głównymi autorami stali się prof. Konrad Pałubicki twórca zrębów szkoły i jego uczeń, prof. dr hab. Marek Podhajski, który rozwinął, poszerzył i uściślił „gdańską myśl teoretyczną”. Równolegle, pod kierunkiem prof. dr Pawła Podejki, rozwijał się nurt badań muzykologicznych, ściśle powiązanych z nurtem teoretycznym. Komplementarności badań wymagał ich przedmiot – dokumentacja życia muzycznego na ziemiach północnej Polski, dziedzictwo i teraźniejszość kultury muzycznej Gdańska, twórczość i recepcja muzyki gdańskiej, badania archiwaliów muzycznych. Pod kierunkiem prof. dr Antoniego Poszowskiego rozwijały się natomiast badania warsztatowe języka dźwiękowego, czego pragmatycznym efektem stały podręczniki do nauki harmonii tonalnej i technik dźwiękowych przełomu wieków.

Nowym etapem w działalności Wydziału było utworzenie Międzywydziałowego Instytutu Teorii Muzyki (MITM). Inicjator i realizator tej pionierskiej w środowiskach akademii muzycznych idei, prof. dr hab. Marek Podhajski, dokonał nadania instytucjonalnej funkcji działalności naukowej, na wzór struktur uniwersyteckich. Powołanie MITM odbyło się 8.11.1978 roku na podstawie Zarządzenia Nr 37 Ministra Kultury i Sztuki. Istotę i zadania MITM regulował statut, strukturę i sposoby działania – regulamin; funkcje opiniotwórcze podjęła Rada Instytutu, złożona z wybitnych autorytetów naukowych o interdyscyplinarnym charakterze (UJ, UW, AMG, UG).

Struktura merytoryczno-organizacyjna MITM obejmowała 6 zakładów: Zakład Teorii Muzyki, Zakład Kompozycji, Zakład Problematyki Wychowania Muzycznego, Zakład Literatury Muzycznej, Zakład Akustyki (ze Studiem Nagrań), Zakład Wydawnictw i Informacji Naukowej.

W tej formie MITM funkcjonował do końca roku akademickiego 1984/1985, w którym nastąpiła jego ewolucja strukturalna. Ze względu na znaczny rozwój funkcji niektórych zakładów MITM, autonomię uzyskały Wydawnictwo i Studio Nagrań; Zakład Problematyki Wychowania Muzycznego przejął Wydział Wychowania Muzycznego i Rytmiki ze względu na zbieżność problematyki naukowo-dydaktycznej Zakładu z profilem Wydziału. Sam Instytut, w związku z postanowieniami Ustawy o Szkolnictwie Wyższym, został przyporządkowany Wydziałowi Kompozycji i Teorii Muzyki (1985). W tej funkcji Instytut Teorii Muzyki, jako jednostka wydziałowa, funkcjonuje do chwili obecnej, kontynuując wypracowane formy i kierunki pracy, wprowadzając te zmiany i korekty strukturalne, jakie wymuszają nowe zadania merytoryczne i funkcje organizacyjne. Do zmian należą: powołanie Zakładu Informacji Naukowej i jego jednostki Centrum Informacji Naukowej (1998), ponowne włączenie do struktury Instytutu Zakładu Wydawnictw (2005). Zakład Teorii Muzyki, z racji ścisłego ukierunkowania problematyki badawczej przekształcił się w Zakład Analizy i Interpretacji Dzieła Muzycznego oraz samodzielny Zakład Kształcenia Słuchu; Zakład Literatury Muzycznej – w Zakład Historii Muzyki.

Prace badawcze prowadzone w Instytucie Teorii Muzyki można postrzegać w wymiarze naukowym i pragmatycznym. Służąc celom poznawczym, przyczyniają się do podnoszenia kwalifikacji kadry naukowo-dydaktycznej z jednej strony, z drugiej zaś stymulują obszary tematyczne prac magisterskich podejmowanych na Wydziale. Te aspekty badań przyniosły szereg doktoratów, przygotowano także publikacje do habilitacji; natomiast studenci chętnie podejmują przyczynki w ramach szeroko zakrojonych tematów badawczych prowadzonych przez promotorów, koncentrując się na aspektach warsztatu kompozytorskiego, języka muzycznego, formy muzycznej, czy tematów tzw. przedmiotowych. (por. Wykaz tematów prac magisterskich w Aneksie 1).

Twórczość kompozytorska – zintegrowana z teorią muzyki, ale specyficznie odrębna, rozwijała się na Wydziale od chwili jego powołania. Jednak dynamiki nabrała od czasu objęcia klasy kompozycji przez prof. Konrada Pałubickiego, wychowawcy dwóch pokoleń kompozytorów gdańskich: jego następcy to prof. Eugeniusz Głowski i jego wychowanek prof. Krzysztof Olczak. Kompozytorzy jako środowisko akademickie działają w strukturze ITM w Zakładzie Kompozycji. Są również zorganizowani w Gdańskim Oddziale ZKP, personalnie silnie związanym z Akademią. Kompozytorzy gdańscy tworzą typ grupy artystycznej, której twórczość wykazuje duże zróżnicowanie, tak pod względem formy, jak i treści muzycznych. Indywidualizm postaw artystycznych, estetycznych i warsztatowych łączy jednak umiejętność wiązania doświadczeń własnych i otoczenia. Gdańsk, jego tradycja, folklor kaszubski, morze – stawały się wielokrotnie inspiracją ich sztuki.

 

Dziekani Wydziału: Stefan Śledziński (1948-1951), Marian Antoniak (1951-1952), Konrad Pałubicki (1952-1954), Marian Antoniak (1954-1957), Konrad Pałubicki (1957-1971), Paweł Podejko (1971-1975), Marek Podhajski (1975-1978), Joachim Gudel (1978-1981), Eugeniusz Głowski (1981-1987), Joachim Gudel (1987-1993), Alicja Kozłowska-Lewna (1993-1999), Alina Kowalska-Pińczak (1999-2005), Alicja Kozłowska-Lewna (2005-2012), Renata Skupin (2012-).

Kierownicy Katedry Teorii Muzyki i Kompozycji: Piotr Rytel (1957-1961), Konrad Pałubicki (1961-1972), Marek Podhajski (1972-1978).

Dyrektorzy MITM i ITM: Marek Podhajski (1978-1981), Joachim Gudel (1981-1987), Eugeniusz Głowski (1987-1988), Marek Podhajski (1988-1990), Jolanta Woźniak (1990-1993), Teresa Błaszkiewicz (1993-), Danuta Popinigis ( -).

 

Formy działalności

Sesje naukowe, sympozja, seminaria

– Cykl Międzynarodowe Sesje Naukowe „Muzyka fortepianowa”: 1976, 1977, 1979, 1981,1983, 1985, 1987, 1989, 1992, 1995, 1998, 2001, 2004, 2013

– Cykl Międzynarodowe Sesje Naukowe „Organy i muzyka organowa”: 1977, 1978, 1980, 1982, 1984, 1986, 1988, 1991, 1994, 1997, 2000, 2003, 2006, 2009

– Cykl Międzynarodowe Sesje Naukowe „Marynistyka w muzyce”: 1978, 1980, 1983, 1985, 1987

– Sesje monograficzne, poświęcone twórcom: Karol Szymanowski (1955), Claude Debussy (1963), Bela Bartók (1965), Jan Jarmusiewicz (1969), Tadeusz Szeligowski (1973), Feliks Nowowiejski (1977), Ludwig van Beethoven (1977), Franciszek Lessel (1980), Krzysztof Penderecki (1981), Olivier Messiaen (1981), Jan S. Bach (1983), Piotr Rytel (1984), Ignacy Jan Paderewski (1985)

– Cykl seminaria muzykologiczne „Muzyka Gdańska”, Międzynarodowe Konferencje Muzykologiczne „Musica Baltica”: 1982, 1986, 1993, 1997, 2000, 2008, 2014; Kultura muzyczna Gdańska – na Ogólnopolskich Konferencjach Muzykologicznych ZKP 1999, 2003 (współorganizacja konferencji)

– Sesje „narodowe”: muzyka radziecka 1967, 1972, 1975, muzyka czechosłowacka 1974, muzyka niemiecka 1979, muzyka bułgarska 1981

– Inne: chóralny ruch amatorski (1965), głos w muzyce XX wieku (1976), oddychanie w śpiewie i grze instrumentalnej (1978), Kociewie w muzyce (1982, 1984), teoria muzyki w wykształceniu ogólnomuzycznym (1989), kultura muzyczna Ziemi Gdańskiej (1975), Gdynia Muzyczna (1997)

Otwarte Posiedzenia Instytutu Teorii Muzyki; odbywają się raz w miesiącu, formuły:

– seminarium o tematyce muzycznej lub interdyscyplinarne z udziałem zaproszonego gościa – wybitnej indywidualności naukowej: wykład i dyskusja

– spotkanie z kompozytorem – autoprezentacja lub prezentacja twórczości, wykład o warsztacie twórczym, dyskusja

– problematyka wewnętrzna ITM – stan badań naukowych, problematyka dydaktyki, sprawy organizacyjne.

Studenci Wydziału Kompozycji i Teorii Muzyki, uczestniczą w otwartych posiedzeniach na zasadzie wykładów zmiennych.

 

 

Ogólnopolskie Konkursy Prac Magisterskich

– Zrealizowano 15 edycji Konkursu (ostatnia w 2006) z udziałem wszystkich Akademii Muzycznych w Polsce; łącznie zgłoszono ok. 1000 prac w kategoriach I. Teoria Muzyki i Reżyseria Muzyki, II. Edukacja Muzyczna i Rytmika, przyznano ok. 150 nagród i wyróżnień. Jury Konkursu złożone z przedstawicieli akademii w obu kategoriach obraduje na trzech posiedzeniach (trzy etapy Konkursu). Wręczenie dyplomów i nagród odbywa się w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego z udziałem wiceministra; edycję Konkursu zamyka seminarium laureatów.

Koncerty kompozytorskie (od 3 do 5 w roku akademickim)

Dni Wydziału (corocznie organizowane w maju): studenckie seminarium naukowe, koncert kompozytorski, spotkanie z kandydatami na studia, spotkanie integracyjne na wolnym powietrzu.